Czy kultura Polska jest kulturą europejską?

Kultura jako całokształt materialnego i duchowego dorobku ludzkości, narodu bądź epoki zaznaczyła swą obecność także na ziemiach polskich, choć powstała ona nie tylko na swojej podstawowej, własnej i samodzielnie tworzącej się bazie, ale także na hellenistyczno-łacińsko-chrześcijańskiej. Czynnikiem niewątpliwie kształtującym było położenie naszego państwa w środkowej Europie co miało decydować o pewnym pośrednictwie między wschodem a zachodem Europy. Ok. 1300 r. p.n.e. ukształtowała się na naszych ziemiach kultura łużycka, której plemiona dość powszechnie uważane są za bezpośrednich przodków Słowian. W VII-IV wieku p.n.e. wielkie osiedla obronne (Biskupin). W IV-III wieku p.n.e. rozpoczęły się silne wpływy Celtów osiadłych na południu ziem polskich. W II-III wieku n.e. istniały silne kontakty z rzymskimi prowincjami naddunajskimi (szlak bursztynowy). W V-VI wieku wędrówki dużej części ludności słowiańskiej spowodowały jej znaczny odpływ z ziem polskich. Od wieku VII nastąpiła stabilizacja i rozwój gospodarczy m.in. rozwinęło się rzemiosło, handel dalekosiężny.

Ok. 960 roku władzę objął Mieszko I (dynastia Piastów), który w 966 r. przyjął chrzest, co było znacznym postępem w dziejach kultury polskiej. Zjednoczył on także większość ziem etnicznie polskich.

Do znacznej potęgi i międzynarodowego znaczenia podniósł Polskę Bolesław Chrobry. Za jego panowania powstało arcybiskupstwo w Gnieźnie. Również za jego panowania, choć można by już uznać czasy Mieszka I i chrzest w 966 r., zaczęła się tworzyć konfrontacja jak i antagonizm kultury rodzimej z kulturą obcą.

Wpływ na naszą kulturę miały niszczące najazdy mongolskie, pruskie, litewskie i jaćwieskie oraz osadzenie na Ziemi Chełmińskiej Krzyżaków. Rozwój kulturalny znalazł wyraz m.in. w założeniu uniwersytetu w Krakowie, w 1364 roku. Za panowania Zygmunta Augusta rozwinęła się natomiast reformacja, sztuka Odrodzenia, literatura i nauka. Duży wpływ miały także rozbiory Polski w 1772, 1793 i 1795 r., które w znacznym stopniu ograniczały rozwój naszej rodzimej, opartej na tradycji, oryginalnej kultury. Wówczas wielki wpływ na odrodzenie społeczeństwa miała literatura Oświecenia (m.in. publicystyka polityczna – H. Kołłątaj, S. Staszic i inni). Bardzo dużo rodzima kultura polska utraciła przez I i II wojnę światową, gdzie hitlerowcy i Rosjanie prowadzili politykę eksterminacyjną (zbrodnie hitlerowskie i stalinowskie 1939-1945), wymierzoną początkowo przeciw inteligencji, działaczom społecznym, artystom, potem rozciągniętą na całe społeczeństwo.

Literatura natomiast jest również nieodzowną cząstką kultury każdego narodu. Początki piśmiennictwa w Polsce sięgają X w. i wiążą się z kształtowaniem państwa po przyjęciu chrześcijaństwa w obrządku rzymskokatolickim. Rozwijało się ono pod wpływem doraźnych potrzeb rel-kościelnych i polit., co zdecydowało o jego dwujęzyczności (łacina i polski).

Początkowo górowało piśmiennictwo w języku łac. (pisarze tzw. przełomu renesansowego – historyk Jan Długosz, pisarz polit. J Ostroróg). Od połowy XVI w. do pocz. nastąpił rozwój polskiego języka literackiego. Do najwybitniejszych pisarzy owego okresu należeli M. Rej, M. Sęp Szarzyński, P. Skarga; sławę największego polskiego poety renesansu zdobył J. Kochanowski. Warto tu zaznaczyć, że kształcił się on w Królewcu i we Włoszech.

Wykształciła się także poezja ariańska, gdzie jednym z głównych przedstawicieli jest A. Morsztyn. W następnych epokach wyróżnili się m. in.: Eliza Orzeszkowa, B. Prus, M. Konopnicka, H. Sienkiewicz, S. Żeromski, Cz. Miłosz, K.I. Gałczyński, W. Szymborska, i inni, gdzie wielu z nich kształciło i rozwijało swoje umiejętności w salach wykładowych Włoch, Francji itd.

W kształtowaniu dóbr kulturalnych pojawia się także sztuka.

Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa Polska weszła w orbitę wpływów sztuki zachodniej. Z epoki przedromańskiej najstarsze ślady zachowały się w Wiślicy i Krakowie, z końca IX lub pocz. X w.; pozostałości kaplic w formie rotund i budowli pałacowych z X i XI w. w Krakowie, Płocku, Przemyślu. W XI i XII w. zbudowano liczne romańskie katedry kamienne (Gniezno, Poznań, Kraków). W pierwszej połowie XIII w. powstała grupa kościołów cysterskich, łącząca cechy romańskie i gotyckie (Wąchock, Koprzywnica, Sulejów).

W XIII – XVI w. rozwijała się sztuka gotycka; wznoszono kościoły bazylikowe (Wrocław, Gniezno, Poznań), rozwijało się budownictwo mieszczańskie; wznoszono liczne zamki obronne (Bolków, Chęciny) na pn. ziemiach zamki krzyżackie (Malbork). Rozwinęło się snycerstwo ( Ołtarz Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie). W XIV i XV w. kwitło malarstwo tablicowe (Kraków, Śląsk), następnie malarstwo ścienne (Siedlęcin, Lublin).

Jesteś tu: motyw kultury

Strony: 1 2