Na lekcjach języka polskiego, przed rozpoczęciem omawiania danej lektury czy wiersza, zazwyczaj zapoznajemy się z biografią danego autora co w znacznym stopniu ułatwia nam omawianie wybranego utworu, aby się o tym przekonać sama zaprezentuje trzech wybranych przeze mnie pisarzy.

Pierwszym z nich jest Jan Kochanowski, bez wątpienia jeden z największych umysłów szesnastowiecznej Europy. W swoich pieśniach i fraszkach opisywał czarnoleską arkadie, w której przyszło mu żyć po opuszczeniu dworu królewskiego, był to jednak bardziej poetycki obraz niż rzeczywistość. Harmonijne bytowanie zaburzyły jednak zgony najbliższych. Pierwszy był brat Kochanowskiego Kacper który zmarł w 1577 roku, następnie odeszła trzydziestomiesięczna córeczka pisarza Orszulka, a później jej siostra Hanna.
Arkadia została zburzona, natomiast pozostał smutek, cierpienie i tęsknota za tymi, co odeszli. O tym właśnie mówią „Treny”, cykl dziewiętnastu utworów, związanych ze śmiercią córki Urszulki, wydanych w 1580 roku.

Tren (inaczej lament, płacz żałobny) to gatunek poezji żałobnej, wywodzący się ze starożytności, pieśń lamentacyjna wyrażająca żal po utracie kogoś, rozpamiętująca myśli i czyny zmarłego, chwaląca jego zalety i zasługi. W starożytności treny pisano, by uczcić osoby wybitne: wodzów, królów lub bohaterów. Kochanowski odstąpił od tej zasady, poświęcając swój cykl dwuipółletniej córeczce. Jednak nie Urszulka jest bohaterką cyklu, lecz jej cierpiący ojciec, poeta, który w kolejnych trenach przyjmuje rozmaite role. Jest mędrcem oczytanym w dziełach greckich i rzymskich filozofów, ale także bezradnym, zrozpaczonym ojcem. Jako poeta występuje w trenach I, II i XV, jako ojciec w trenach III-VII, jako mędrzec w trenach IX, X, XI i XVI, jako człowiek wobec Boga w trenach XVII-XVIII, jako śniący człowiek w trenie XIX.

Treny są swojego rodzaju opisem przeżywanej przez Kochanowskiego żałoby.
„Tren I„ jest apostrofą do różnych pojęć określających żal człowieka takich jak lament, płacz, troski, frasunki, łamanie rąk. Kochanowski zastosował także porównania homeryckie (Homer jako pierwszy zastosował w literaturze długie porównania na zasadzie obrazów):”Tak więc smok…”

W porównaniu tym smok to śmierć, zaś słowik to Urszulka (lubiła śpiewać). Tren ten jest dowodem rozbicia wewnętrznego i niepanowania nad sposobem wyrażania swoich myśli. W końcowej części utworu Kochanowski rozpatruje wartość życia ludzkiego, przy czym uderza w bardzo smutne tony. Pod wpływem ciosu załamał się pogląd poety na życie człowieka, wiara w mądrość i wykształcenie.

W „Trenie V” podmiot liryczny patrzy na Urszulkę jak na ledwo co odrośnięte od ziemi drzewko oliwne, ścięte przez nazbyt skwapliwego ogrodnika, który nie potrafił odróżnić go od chwastu. Tren ten ma postać rozbudowanego porównania, zestawiającego ze sobą dwa obrazy: historię młodej oliwki, wyrastającego ku niebu, która padła ścięta przez ogrodnika do stóp swojej “matki ulubionej” i przedstawienie losu Urszulki, która ledwie odrósłszy od ziemi, została zabrana przez “Srogą Śmierć”. Nastąpiło zachwianie naturalnego porządku świata, ponieważ dziecko umarło przed rodzicami.

Tren VIII zbudowany jest na zasadzie kontrastu. Poeta porównuje życie w domu w Czarnolesie za życia Urszulki, kiedy to wszystkie pokoje rozbrzmiewały jej śmiechem, z ciszą i smutkiem, który zawitał z jego progi po zgonie dziewczynki. “Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim,/ Moja droga Orszulo, tym zniknieniem swoim!”.

Tren IX zwany czasami “uczonym” lub “Apostrofą do Mądrości” przedstawia rozważania poety nad wartością mądrości w życiu człowieka. Do śmierci Urszulki Kochanowski wierzył, że mądrość to pancerz chroniący człowieka przed ciosami losu. Wiara ta załamuje się. Kochanowski mówi, że całe życie stracił na naukę, a teraz cierpi jak każdy, zwykły człowiek.
W trenie XIX Kochanowski odzyskuje stoicki spokój. Matka poety zjawia mu się we śnie wraz z Urszulką. Kobieta zwraca się do syna z prośbą, aby po ludzku (godnie, mądrze, rozsądnie i w sposób przemyślany) znosił to wszystko, co los mu niesie. Przekonuje też syna, że Urszulce jest lepiej wśród zmarłych, ponieważ nie musi znosi trudów życia na ziemi.

Treny I-VIII są poświęcone opisowi córki oraz opisowi rozpaczy, smutku i wielkiego żalu jaki towarzyszy rodzicom po stracie jej śmierci. Ból i cierpienie doprowadziły poetę do kryzysu światopoglądowego na wielu płaszczyznach- religijnej, filozoficznej i etycznej. Kryzys ten został przedstawiony w Trenach IX-XI. Od tego momentu następuję próba odbudowania świata wartości, oraz próba zrozumienia i pogodzenia się z Bogiem w Trenach XII- XVII. Rozwiązanie kryzysu oraz przyjęcie nauki jaka wypłynęła dla Kochanowskiego po przeżytej tragedii zostaje opisana w Trenie XIX.