Pobierz plan prezentacji

Motyw wsi w literaturze miał swe realizacje w każdej epoce literackiej poczynając od starożytności, a kończąc na dziełach pisarzy współczesnych. Wynika to, oczywiście, z faktu, iż wieś – jej kultura, jej znaczenie ekonomiczno – gospodarcze – stanowi stały komponent świata, w którym człowiek się obraca. Aby móc zacząć mówić o wsi należy się zastanowić co tak naprawdę znaczy to pojęcie. Encyklopedia PWN wyjaśnia to hasło jako zasiedlony odcinek terenu, stanowiący historycznie ukształtowaną jednostkę osadniczą, której ludność zajmuje się głównie pracą na roli i czerpie z tej pracy podstawy egzystencji co nadaje pojęciu również znaczenie kategorii społeczno-ekonomicznej. Kolejnym pojęciem, który chciałbym wyjaśnić to słowa „kraina mlekiem i miodem płynąca”. Jest to związek frazeologiczny, który oznacza w wolnym tłumaczeniu region bądź kraj, żyzny, urodzajny, obfitujący, gdzie ludzie żyją w dobrobycie. Pierwszy raz z tym związkiem frazeologicznym spotykamy się w Biblii w Starym Testamencie w Księdze Wyjścia gdy Mojżesz wyprowadza lud izraelski z Egiptu. Na przestrzeni wieków związkiem tym operowało wielu pisarzy w tym kronikarz żydowski Ibrahim Ibn Jakub, który był oczarowany obrazem Polski w swojej podróży po krajach słowiańskich za czasów Mieszka I ,i do jej opisania użył właśnie tych słów.

W literaturze Polskiej występują dwa główne poglądy określające wieś. Jest to ukazanie jej w sposób promujący życie w zgodzie i akceptacji otaczającego świata. Pochwała sielankowego charakteru beztroskiej i spokojnej wsi ograniczonej tylko przez prawa natury. Z kolei druga wizja pokazuje skrajną nędzę w której żyją chłopi i naturalistyczny wygląd i rzeczywisty obraz zacofanej i często biednej wsi. Często opisywana jako Arkadia, dla wielu artystów stała się symbolem ucieczki od chaosu miasta, problemów społecznych i politycznych a także od “stali i betonu”, które właśnie są kontrastem dla życia wiejskiego. W literaturze polskiej kochano Wieś którą często opiewano w poezji. Była ona odskocznią od codzienności. Dawała poczucie pojednania z naturą, koiła zmysły, uspokajała wewnętrznie i duchowo.
W mojej pracy postaram się przybliżyć obraz wsi w dobie dwóch wielkich epokach literackich tj. w romantyzmie i pozytywizmie.

Romantyzm to okres w dziejach kultury i literatury europejskiej przełomu XVIII i XIX w. Romantyzm powstał na fali europejskich ruchów wolnościowych, które nawiązywały do ideałów Wielkiej Rewolucji Francuskiej. W Anglii romantyzm towarzyszył ruchowi czartystów, w Rosji powstaniu dekabrystów, w Polsce powstaniu listopadowemu. Jednym z autorów polskich, który w dobie romantyzmu najwięcej miejsca w swych dziełach poświęcił motywowi wsi był Adam Mickiewicz. Elementy ludowości i życia na wsi spotykamy w jego cyklu Ballad i Romansów, Dziadach części II oraz w epopei narodowej „Pan Tadeusz”

Pierwszym przykładem obrazu wsi występującym w romantyzmie który chciałbym przedstawić to druga część “Dziadów” Adama Mickiewicza. Tytuł tego dramatu poetyckiego nawiązuje do uroczystości obchodzonej w Dzień Zaduszny. Staropogańska uroczystość zmarłych nabrała cech spirytystycznego seansu, podczas którego żywi wzywają umarłych, aby przynieść im ulgę, zaś umarli przekazują żywym uwagi moralne. Guślarz, jako łącznik między dwoma światami, wypowiada zaklęcia, wykonuje rytualne czynności, uruchamia cały system przesądów i prawideł, które mają na celu przywołanie duchów. Trzeba zauważyć, że to właśnie zjawy, nie ludzie, wypowiadają moralne przestrogi. Dziady były rytuałem skrupulatnie odprawianym przez mieszkańców wsi w wierze potwierdzającej dwoistość świata materialnego i duchowego. Ludność wsi była bardzo przejęta obchodzonym świętem z powodu poszanowania odwiecznych prawd moralnych i zasad, które porządkują życie ludu. Nie bez powodu Dziady są nazywane świętem ludowym, które jest wyznacznikiem ludowej moralności.

Guślarz wywołuje dusze cierpiące w czyśćcu. Do kaplicy na cmentarzu przybywają trzy kategorie duchów: lekkie, pośrednie, najcięższe. Kategorie zależne są od ciężaru ziemskiej winy. Pożywienie im ofiarowane jest znakiem przebaczenia od tych, których skrzywdzili. Józio i Rózia(duchy pierwsze) proszą o ziarnko gorczycy, gdyż beztrosko spędzały swój czas na ziemi, nie zaznały cierpienia i nie mogą być zbawione. Pasterka, która wzgardziła miłości, jaką jej ofiarowano, również nie może za to trafić do nieba(duch drugi). Ostro potraktowany został duch najcięższy – widmo złego pana, który źle traktował swych poddanych. Między innymi przyczynił się do śmierci głodowej matki z małym dzieckiem. Dlatego duch pana nie może ugasić pragnienia i głodu. Dla niego nie ma wybaczenia. Skazany jest na wieczne męki. Dawni poddani jako „sowy, puchacze, kruki” nie pozwalają my zbliżyć się do strawy przygotowanej przez lud.

Wezwane duchy mają na celu przestrzec wieśniaków i pokazać, że jedynym warunkiem stania się w pełni człowiekiem jest cierpienie, prawość i szczerość. Za grzech uważa się także obojętność i ignorancję wobec świata. Mickiewicz uczynił z ludu, jako społeczności kierującej się intuicją i wiarą, bohatera niosącego prawdy, które pozwalają choć w minimalnym stopniu zrozumieć istotę świata. Obrzęd „dziadów”, poprzez swą fantastyczną scenerię( mroczna przycmentarna kaplica), nastrój groty, rytualne gesty i słowa Guślarza dowodzi niczym nie zachwianej wiary wieśniaków w istnieniu irracjonalnej rzeczywistości. Tylko uznając jej istnienie można posunąć się o krok dalej poznawaniu natury człowieka i świata. Daje nam to znaczący pogląd na kształt życia wsi w epoce romantyzmu. Dowiadujemy się dzięki temu, że tradycje i podporządkowanie prawom moralnym było podstawą bytu. Ludność wieśniacza zachowała zdolność kontaktu z naturą i światem pozazmysłowym. Mickiewicz ukazując ludowego bohatera, który rozeznaje się w świecie za pomocą nadprzyrodzonych znaków i przeczuć, prezentując jego moralność, wierzenie i obrzędy, oraz prosty pogląd na świat, przybliżył w pewnym stopniu to, co niezrozumiałe i niewyjaśnione.